Daar sta je dan, als pas begonnen voorganger in je eerste gemeente, een voorlopige beroepbaarstelling op zak. Met heel veel bagage vanuit je studie, maar nu komt de praktijk. Het Baptisten Seminarium besteedt via mentoraat de nodige aandacht aan begeleiding in deze fase. "De eerste jaren zijn funderend voor de rest van het voorgangerschap."

Bij mentoraat wordt een beginnende voorganger gekoppeld aan een ervaren predikant. Deze trekt twee jaar met de beginnende collega op, coacht en begeleidt hem of haar, luistert en stelt vragen. De afgelopen twee jaar coördineerde Joke Verboom, pastoraal werker in de Baptistengemeente Sneek, deze begeleiding. Nu draagt ze deze taak over aan seminariumdocent Paulus de Jong.

Verwachtingsmanagement

“Een voorganger krijgt best veel voor de kiezen”, begint Joke. “We stellen in onze gemeenten prachtige beroepingsprofielen op: de voorganger moet goed kunnen preken én pastoraal zijn, moet op kunnen schieten met jongeren én ouderen, enzovoort … Kortom, de verwachtingen zijn hoog. Eigenlijk kan niemand daar volledig aan voldoen en dat hoeft ook niet, maar dit kan wel als een zware last voelen. In dat opzicht is mentoraat vooral héél veel verwachtingsmanagement. De mentor heeft daarbij echt compassie voor de jonge voorganger nodig.”

Paulus vult aan: "Een mentor is een voorganger die tenminste vier jaar ervaring heeft in de gemeente. Hij of zij moet goed kunnen luisteren, maar ook scherpe vragen durven stellen, een spiegel durven voorhouden. Je hebt in het eerste jaar elk kwartaal een gesprek, in het tweede jaar kan het eventueel iets minder vaak." Joke: “In de gesprekken komt van alles aan de orde: de verhouding en communicatie met de raad en welke visie de ander voor deze gemeente heeft, maar ook persoonlijke onderwerpen zoals vrijetijdsbesteding, huwelijk, gezin, relaties.” Paulus: “Het kan ook belangrijk zijn als de ervarener predikant in een lastige situatie zegt: ‘Dit gebeurt niet in elk gemeente hoor’; een bemoediging als het in het begin anders loopt dan je had gedacht. Joke beaamt dat: “Ja, een beetje relativering helpt zeker om gebeurtenissen te duiden.”

Contact houden

Het tweetal heeft tijdens de eigen opleiding ook mentoraat gehad. Joke: "Destijds was het echter nog niet zo goed ontwikkeld: ik had eigenlijk maar heel weinig contact met mijn mentor. Tegenwoordig hebben we een mentoraatsnotitie die beide partijen ondertekenen, zodat helder is welke wederzijdse verplichtingen ze aangaan. Er worden leerdoelen opgesteld en afspraken gemaakt.” Paulus heeft zelf wel goede ervaringen: "In Schotland, waar ik na mijn studie voorganger werd, was het ongeveer op dezelfde manier georganiseerd als hier, maar dan drie jaar in plaats van twee. Dat heb ik als heel waardevol ervaren en ik heb nu nog steeds contact met mijn toenmalige mentor." Dat laatste hoorde Joke ook terug van anderen: “Het voorgangerschap is een eenzaam beroep; de behoefte aan een vertrouwenspersoon is er zeker. Ik vond het altijd mooi als mensen aan het eind van het traject vertelden dat ze met hun mentor contact zouden blijven houden.”

Joke en Paulus

Stagebegeleiding

Een andere vorm van begeleiding speelt zich af in een eerdere fase: de stagebegeleiding. Ook dat coördineerde Joke de afgelopen jaren en draagt ze nu over aan Paulus. "Ik heb het met plezier gedaan, maar ik miste een beetje de directe link met het Seminarium. Voorheen deed docent Wout Huizing dit werk jarenlang; hij kende de stagiairs en jonge voorgangers al voor hij ze in dit traject tegenkwam. Dat is een voordeel als je mensen koppelt aan een stagebegeleider in een gemeente of een mentor. Om te zorgen voor een zo goed mogelijke match, ging ik wel altijd even bij iemand langs en liet hem of haar wat papieren opsturen om een beeld te krijgen van: wat heb jij specifiek nodig? En na de koppeling hield ik de vinger aan de pols om te kijken of er inderdaad een klik was. Dat is heel belangrijk, want je gaat je heel kwetsbaar opstellen."

Hoe stages eruit zien, hangt af van het studietraject dat studenten doorlopen. Hbo-studenten doen vanuit hun onderwijsinstelling al veel stages en hoeven voor het Seminarium nog 5 tot 10 EC stage te doen. Universitaire studenten hebben veel minder stage-ervaring en moeten 30 EC doen. Een derde route is het duale traject, waarbij mensen studeren terwijl ze al voorganger zijn. “Zij hebben weer wat anders nodig – in dat opzicht zijn de stages altijd maatwerk.”

Studenten zoeken zelf in hun eigen omgeving een stageplek. “Als dat niet lukt, kijken we mee”, zegt Joke. “Sowieso hebben we ook zelf contact met de stageplek en de begeleider daar. Een stage begeleiden is voor een voorganger wel een veel grotere klus dan mentoraat, dus dat moet iemand wel echt zien zitten. Overigens hebben we veel voorgangers in onze gemeenschap die prima een stage kunnen begeleiden. Zo’n stage duurt vaak wel een jaar – ik vond het altijd heel leuk om in zo’n periode iemands ontwikkeling te zien.” Paulus is ook positief over zijn nieuwe taak: “Omdat ik hier zelf zulke positieve ervaringen mee heb gehad, kijk ik er extra naar uit om dit voor de nieuwe lichting voorgangers ook zo goed mogelijk te organiseren.”

Mentors en stagebegeleiders gezocht

Het Baptisten Seminarium kan altijd stageplekken en mentoren voor studenten gebruiken – voor mentoraat kunnen ook emeriti zeer geschikt zijn. Voorgangers die niet via het Seminarium zijn opgeleid worden opgeroepen zich te verdiepen in de mogelijkheden om bijvoorbeeld via een duaal traject alsnog het seminariumdiploma te halen. Neem gerust contact op met Paulus de Jong.

Gerdien Karssen
Communicatiemedewerker Unie-ABC