Vrijdag 29 augustus werd in het Baptist House het nieuwe collegejaar van het Baptisten Seminarium geopend. Met onder meer een college van Marijn Vlasblom over 'Hoop als tegencultureel erfgoed', praktisch oefenen in zuchten en hopen in de kerk, en de diplomering van twee studenten. Een terugblik.
Rector Hans Riphagen opent de middag. Hij verwelkomt de studenten, de deelnemers aan de Summerschool en de andere bezoekers. Vorig jaar was rond deze tijd in het nieuws dat alle theologische opleidingen een toename in belangstelling zagen, nu kan Hans melden dat dit voorzichtig doorzet. Het nieuwe seizoen begint met in elk geval zeventien nieuwe studenten – en er lopen nog gesprekken – die de minor of een pre-master volgen of de hele voorgangersroute. Er is ook een moment van afscheid van Christhe Vreugdenhil, die het afgelopen seizoen als student-assistent voor het Seminarium werkte en onder meer veel werk heeft verzet voor de Internationale Believers Church Conference. Tot slot kan Hans vertellen dat het nieuwe curriculum is afgerond.
Extreme wanhoop
"Het ergste moet nog komen, het leven is een straf, een uitgestrekte kwelling van de wieg tot aan het graf!" Met een fragment van dit hardstyle-nummer van dj Sefa begint Marijn Vlasblom zijn openingscollege. "Een klassiek toonbeeld van wanhoop in een modern jasje", vat hij het samen. "De wanhoop hangt in de lucht in deze tijd – het ontbreekt aan hoop in de maatschappij." Een snelle peiling in de zaal laat zien dat er onder de aanwezigen nog wel hoop is, vooral vanuit het perspectief van het geloof. "Hoe verhoudt dat zich tot de extreme wanhoop in de samenleving, hoe kunnen we als theologen bruggen slaan? Daarvoor moet je niet alleen de Bijbel kennen, maar juist ook de cultuur waarin je leeft."
Marijn onthult dat dj Sefa in coronatijd tot geloof is gekomen en sindsdien de podcastserie 'Als alles duister is' maakt; het nummer waar we een fragment van hoorden is van ná die tijd. "Het zijn dus niet de woorden van een ongelovige onheilsprofeet, maar van een rechtschapen refo, die met Matthijn Buwalda een kerstnachtdienst voor de KRO verzorgde en een kerkentour deed met de PKN … Ik wil er vanmiddag bij stilstaan wat het betekent om als christen hoopvol te zijn en tegelijkertijd recht te doen aan de wanhoop in de wereld om ons heen."
Weinig ruimte voor het lijden in de kerk
Marijn haalt ook een SIRE-campagne van vorig jaar aan met als slogan: Vind je lichtpuntje en durf te hopen. Een antwoord op de trendbreuk die in 2023 zichtbaar werd in het onderzoek ‘Burgerperspectieven', waaruit bleek dat Nederlanders veel wanhopiger zijn geworden. "Zeventig procent denkt dat het leven eerder slechter dan beter wordt en dat toekomstige generaties het slechter krijgen, 29 procent kan geen enkel maatschappelijk probleem benoemen waar ze hoopvol over zijn”, noemt Marijn een aantal uitkomsten. En er ís ook veel om wanhopig over te zijn, met al die oorlogen in de wereld, de polarisatie, de verschillende grote crises... “We leven in een hoopdeflatie: het dagelijks nieuws vreet aan onze verwachtingen, onze hoop." Maar, vraagt Marijn zich af: “Hoe wordt deze wanhoop geadresseerd in onze kerken?” Hij vraag zijn toehoorders zich een onderwerp voor de geest te halen waar zij wanhopig van worden – en dan: “Wanneer is dat onderwerp in jouw kerk voor het laatst aan de orde gekomen, in een preek, een lied, een gebed?” Hij heeft de indruk dat in veel kerken weinig ruimte is voor wanhoop en lijden; soms wordt op zondagmorgen zelfs expliciet opgeroepen om ‘alle zorgen even buiten te laten om je te richten op de heiligheid van God’. Het gevolg daarvan kan zijn dat mensen twee compleet gescheiden werelden gaan ervaren: de wanhoop van het nieuws in het dagelijks leven en de kerk waar je boven jezelf uit moet zingen.
Van wanhoop naar hoop naar wanhoop
Marijn schetst een aantal ontwikkelingen in de laatste decennia: de jaren tachtig met de angst voor een nucleaire oorlog, de hongersnoden in Afrika, zorgen om het milieu – hij noemt de Er is hoop-actie als reactie van de kerk in die periode; de kanteling in de jaren negentig na de val van de muur, met de technische vooruitgang en de komst van het internet, het positieve mens- en wereldbeeld dat ontstaat; vervolgens de jaren 2000 met de maakbaarheidsgedachte na 9/11, de ‘war on terror’ met het voornemen om de hele wereld ‘democratisch te maken’; de jaren 2010 met de forse financiële crisis, de Arabische lente die hoopvol begon, maar uiteindelijk de verwachtingen niet waarmaakte, de gevolgen van de klimaatcrisis die voelbaar beginnen te worden; tot slot de definitieve omslag in het maakbaarheidsdenken in de jaren 2020, met corona, de bestorming van het Capitool in Washington … “Gevoelens van schuld en schaamte zijn terug van weggeweest, het is niet meer gek om te spreken over een gevallen wereld”, zegt Marijn. “De stichting Agapè heeft de Er is hoop-actie nieuw leven in geblazen: het is weer tegencultureel om hoopvol te zijn. De cirkel is rond.”
Zuchten in Jezus' naam
Tot slot doet Marijn een oproep om als kerk de wanhoop in de wereld en de hoop van het geloof bij elkaar te brengen. “Stel dat uitgerekend de kerken de plekken worden waar ruimte is voor wanhoop, waar mensen in de liturgie ruimte krijgen voor het zuchten om wat er misgaat. God heeft zich in Christus verbonden aan ons lijden, Hij schrikt er niet van als we met de brokstukken van ons leven, van ons geloof, van onze planeet bij Hem komen. En tegelijk kan de kerk toch hoopvol zijn. Niet omdat het menselijkerwijs wel goed komt, maar omdat we geloven dat God met de hele schepping zal doen wat Hij met Pasen heeft gedaan, dat Hij niet loslaat wat zijn hand is begonnen. De kerk is dan een plek waar het niet per se altijd maar een vrolijke boel is, maar waar ruimte is om hardop te zuchten in Jezus’ naam, en waar we dan met heel veel pastoraal geduld en wijsheid ook een beetje hoop mogen geven voor de toekomst.”
Marijn sluit af met een ander fragment uit het nummer van dj Sefa: na het langdurig herhalen van de wanhoop en ellende in het leven, klinken plotseling woorden uit Openbaring: Ik ben de Alpha en de Omega, het begin en het einde … Er zal geen dood meer zijn, geen rouw, geen jammerklacht. Alles maak Ik nieuw. Ik kom terug. Marijn: “Boeiend hè?! Hoe deze jongen de uitersten opzoekt: ‘het ergste moet nog komen’ en het meest hoopvolle gedeelte van de Bijbel, achter elkaar, door elkaar heen, in een menigte die vele malen groter is dan Opwekking ooit zal bereiken. Interessant om hiermee te leren spelen.”
Kijk hier het hele college terug:
Praktische uitwerking
Er is deze middag ook ruimte voor een praktische uitwerking. Zo gaan de aanwezigen in groepjes in gesprek over verschillende inzichten rond hoop en verwachting die in de gemeente een rol kunnen spelen en hoe daarmee om te gaan. Ook wordt er in groepjes van twee of drie ‘geoefend’ om de wanhoop van de wereld een plek te geven in het geloof: iedereen verwoordt een gebed van één regel dat begint met ‘Heer, wij zuchten om …’ en een gebed dat begint met ‘Heer, wij hopen op …’. Deze gebeden krijgen na de pauze een plek in de viering onder leiding van Hans.
De viering begint met het zingen van Psalm 130 in de versie van Psalmen van Nu: ‘Uit de diepten roep ik U, Heer mijn God’. Na twee coupletten is er een moment dat de geformuleerde ‘zuchten’ mogen worden uitgesproken. Zo zuchten we samen om de oorlogen in de wereld, het klimaat, armoede, de Nederlandse politiek, geweld tegen vrouwen en kinderen, en nog meer. Nadat we nog twee coupletten hebben gezongen, klinken op dezelfde manier ook de ‘hoopgebeden’, waarna we in het Onze Vader onze hoop op het komende Koninkrijk samenvatten. Tot slot zingen we ‘Hoe wonderlijk mooi is uw eeuwige naam’.
Diploma-uitreiking
De middag wordt afgesloten met de diplomering van twee studenten: Matthea Bakker en Benjamin van Slooten. Mooi om te horen wat zij vertellen over hun weg naar dit moment, en ook de persoonlijke woorden die docenten Teun van der Leer en Marijn Vlasblom tot hen spreken. Nadat zij hun diploma hebben ontvangen, wordt nog gemeld dat Harry Zijlstra, Jerry Thuis en Maarten The hun master hebben afgerond. Henk Bakker overhandigt een zonnebloem ter felicitatie, maar hun officiële moment volgt later op de Vrije Universiteit. Gijs Lammerts van Bueren, voorzitter van het CvB, spreekt tot slot een gebed uit voor het nieuwe seizoen. Daarmee is het programma afgelopen. De aanwezigen kunnen nog uitgebreid napraten tijdens de aansluitende warme maaltijd.
Gerdien Karssen
Communicatiemedewerker Unie-ABC