Naar aanleiding van de Liturgische Proeverij tijdens de Landelijke Unie-ABC-dag van 23 mei en het interview in het magazine Licht, waarin Hans Riphagen pleit voor creativiteit in de liturgie, samen zoeken naar betekenis en de moed om te experimenteren.

Liturgie – de inhoud, vorm en structuur van onze aanbidding tot God – is geen vast stramien, zeker niet in Vrije Kerken. Het is een levend geheel, met ruimte voor creativiteit, ontmoeting, zoeken, vieren, rouwen, hopen en danken. Het is ook onze dienst aan God, en vraagt daarmee om aandacht, zorgvuldigheid en openheid – niet om perfectie. 

Hieronder geeft Hans een aantal suggesties om na te denken over liturgie. Het zijn geen blauwdrukken of uitgewerkte vormen, maar gedachten. Ideeën die uitnodigen om samen aan de slag te gaan, te proberen en te reflecteren. Het zijn (veelal) eenvoudige vormen, waar je geen professionele band voor nodig hebt. Er zijn daarnaast veel boeken en websites met inspiratie, liederen en gebeden die je kunt gebruiken.

Je kunt het interview met Hans in het magazine Licht hier lezen (of hier het hele magazine bekijken).

Samen voorbereiden
Evangelische diensten zijn vaak opgedeeld in losse onderdelen, waarbij ieder zijn eigen verantwoordelijkheid heeft: de voordienstleider opent, de zangleider kiest de liederen, en de spreker verzorgt de preek en het gebed. Die rolverdeling maakt het lastig om iets aan de structuur te veranderen. Een eerste suggestie is om regelmatig een dienst samen voor te bereiden en bewust de gebruikelijke structuur te doorbreken. Zo ontstaat ruimte voor iets anders, zoals een Bijbelse verwerking, een bijdrage van de jeugd, een voetwassing of een bijzondere gebedsvorm. Doorbreek de ‘eilandjes’ en laat zangleider, spreker en voorganger samenwerken. Betrek ook gemeenteleden en jongeren.

De Bijbel laten klinken
Als Baptisten belijden we dat we mensen van het Woord zijn. Toch kan er meer aandacht zijn voor het centraal stellen van dat Woord.

• Geef de schriftlezing een centrale, heilige plek in de dienst. Laat verschillende gemeenteleden lezen – ook jongeren en kinderen – en neem daarna een moment van stilte.
• Gebruik creatieve vormen om samen in het verhaal te duiken en er onderdeel van te worden. Dat kan eenvoudig met enkele verwerkingsvragen na de lezing, of met bibliodrama, lectio divina of een lied dat aansluit bij een kindermoment (er zijn tal van websites die uitleggen hoe je vormen als bibliodrama of lectio divina zou kunnen inzetten)
• Bible Basics van het NBG biedt prachtig materiaal dat kindermomenten en diensten met elkaar verbindt via Bijbelverhalen. Kijk op Bijbel Basic.

Gebed: spontaan, voorgelezen of begeleid

Baptisten bidden vaak spontaan, uit het hart. Toch zijn er ook andere vormen waardevol, en kun je ook zoeken hoe dat spontane gebed meer een gezamenlijk gebed wordt.

• Varieer met open gebed, bijvoorbeeld door gemeenteleden te vragen alleen namen te noemen om voor te bidden, of door hen eerst gelegenheid te geven korte gebeden op te laten schrijven en daarna uit te spreken. Deze vormen verlagen de drempel om deel te nemen. Je kunt het gebed ook richting geven, bijvoorbeeld als dankgebed of klaaggebed. (Maak de zin af... 'Wij danken U voor...' of 'Heer, ontferm U over...')
• Vraag enkele gemeenteleden vooraf een gebed voor te bereiden, bijvoorbeeld drie mensen van verschillende leeftijden: een gebed voor de gemeente, voor het land en voor de wereld.
• Bid samen het Onze Vader, of gebruik een passend gebed uit een gebedenboek of van een website met gebeden. De kerk van alle eeuwen kent een rijkdom aan geschreven gebeden die woorden geven aan wat gezegd moet worden.

Rituelen en vormen
Soms spreken handelingen krachtiger dan woorden. Denk aan:

• Voetwassing
• Ziekenzalving (een genezingsdienst met ziekenzalving?)
• Stilte (een stilteviering?)
• Vasten
• Liefdesmaal
• Biecht

Het kerkelijk jaar

Het kerkelijk jaar helpt ons leven te verankeren in het verhaal van Jezus.

• Begin klein, met aandacht voor Advent, Pasen en Pinksteren.
• Verdiep je ook in momenten zoals Epifanie, de Veertigdagentijd, Triniteitszondag of Eeuwigheidszondag. 
• Gebruik verhalen, kunst, symboliek en ritmes om het verhaal te vertellen.

Getuigenissen

We geloven dat God ook vandaag werkt. Die verhalen verdienen het om gedeeld te worden.

• Geef regelmatig ruimte aan getuigenissen. Niet iedereen durft voor de gemeente te spreken; je kunt ook vragen om een videoboodschap of voicebericht.
• Deel niet alleen succesverhalen, maar ook verhalen van worsteling, verlies of vergeving. Of hoe je in het dagelijks leven christen bent.

Kinderen en jongeren

Kinderen en jongeren horen erbij – niet als toeschouwers, maar als actieve deelnemers aan de dienst.

• Het materiaal van Samen Jong biedt handvatten om hen te betrekken.
• Kijk ook op www.jufliek.nl voor creatieve werkvormen en ideeën, zoals poppenkast.
• Verken de vorm van een kliederkerk voor een speelse en toegankelijke dienst (online kun je hier van alles over vinden).

De collecte als offer

De collecte is meer dan een financiële transactie via de bankrekening. 

• Vier de collecte af en toe bewust, bij voorkeur voor een extern doel.
• Laat iemand iets vertellen over het doel, bid ervoor, en maak het geven zichtbaar en voelbaar.

Psalmen: het liedboek van het leven
Psalmen verwoorden wat leeft in het hart. Ze zijn het liedboek van Israël, van Jezus en van de kerk. 

• Lees, zing en bid ze samen.
• Schrijf nieuwe Psalmen, met jongeren en ouderen.
• Laat ze klinken in de dienst, in zowel oude als nieuwe vormen.

Begin klein, stap voor stap

Hopelijk biedt dit inspiratie om aan de slag te gaan. Verander niet alles tegelijk, maar zet kleine stappen. Doe het samen. Liturgie is een gezamenlijke reis – en elke stap telt.

Hans Riphagen, rector Baptisten Seminarium