Ik heb een aantal jaar in het voortgezet onderwijs gewerkt. Misschien is het voor de leerlingen en mijzelf beter dat het bij een aantal jaar gebleven is. Maar even los daarvan. Wat me daar opviel is het hellend vlak van de strijd om aandacht en motivatie. Zeg nou zelf... In mijn ongeëvenaard prachtige vak vouwt de wereld zich voor je open. Maar deze lange-termijn-winst van het toegewijd en ijverig leren moet wedijveren met korte-termijn-beloning en primaire impuls-bevrediging. Bedenk daarbij dat het hersengedeelte dat voor impulscontrole verantwoordelijk is, onze prefrontale cortex, pas rond je 25e volgroeid is. Dat lijkt een besloten strijd, of in ieder geval een uphill battle. Het beeld dat me te binnen schiet is van een snelle auto met de terugtraprem van een fiets. Ga er maar aan staan.

Net zo verslavend als drugs

Als we, met dat in het achterhoofd, nou eens een gigantisch sociaal experiment op zouden zetten. Wat zou er gebeuren als we kinderen vanaf twaalf jaar (of jonger) zouden blootstellen aan een middel dat net zo verslavend is als drugs. Iets wat enorm op hun beloningssysteem inwerkt en ze met elke dosis impulsbevrediging doet verlangen naar meer. Iets wat hun neuroplasticiteit kaapt en inzet om alleen nog maar meer neurale verbindingen aan te leggen die voorsorteren op impulsbevrediging. En wat als we dat dan 24/7 beschikbaar maken?

En, o ja, dit middel hijackt niet alleen hun brein, het voedt datzelfde brein non-stop met content waardoor het gaat geloven dat individuele, authentieke zelfverwezenlijking de grote opdracht van het leven is. Iets waarvoor het eigen zelf 100% verantwoordelijk is. Dit wordt nu de noemer waar alles onder valt. De slavendrijver die je opjaagt om gelukkig te zijn, fantastische ervaringen te hebben, goed te presteren op school, geliefd te zijn door je vrienden, altijd op de hoogte te zijn, een gezond geestelijk leven te hebben en te werken aan je mentale welzijn, een goede baan te krijgen, de wereld te veranderen. Kortom, op alle fronten geslaagd te zijn. Zelfs falen moet in dit wereldbeeld functioneel zijn. Je moet lessen trekken, er sterker uitkomen, etaleren hoe deze kwetsbaarheid je authentieker mens maakt. — En in de tussentijd heb je dat verslavende middel steeds meer nodig als een anestheticum, iets om je af te leiden van het hier en nu, van dat onverbiddelijk opgejaagde gevoel. Het is verworden tot een tweede natuur. En zelfs als je wel beter weet, zou je niet meer weten hoe.

Prangende thema's bij twintigers

Misschien voelt dit zwaar aangezet, maar bovenstaande is het beeld wat naar boven komt in de gesprekken met Gen Z. In onze Leerhub hebben we iedere zes weken een aantal twintigers aan tafel om te horen wat nou de prangende vragen en thema’s zijn die in hun leven spelen. Dit is de generatie die groot geworden is met een smartphone in de handen. Een generatie die gekenmerkt wordt door de verinnerlijkte opdracht tot zelfverwezenlijking, iets waarvan ‘Gods plan met je leven’ al snel een geestelijke variant wordt. Een generatie die naarstig op zoek is naar zin- en betekenisgeving, waar zelfs Jezus instrumenteel kan worden in ‘project zelf’ — iets wat overigens niet beperkt is tot twintigers.

Door dit alles heen klinkt een hunkering naar authentieke verbondenheid en gemeenschap, een plek die niet primair draait om mij, een plek om bevrijd te zijn van de nooit aflatende opdracht tot ‘zelf'. Een plek waar begrip is voor het feit dat de kerk zo snel nóg een item wordt op een eindeloze lijst van verwachtingen. Een plek, wellicht, waar het goede nieuws van Jezus als Heer belichaamd wordt door mensen die nog niet verleerd zijn om de ander te zien. Iemand die de ander kan ontmoeten op de plek waar ze is, in plaats van waar ze nog naartoe moet groeien. Zodat Christus present kan zijn in de ont-moet-ing en Zijn “kom tot mij” kan laten klinken.

Als ik iets meeneem uit de Leerhub-ervaringen is het verbazing over het gemak waarmee we ongekend diepe gesprekken kunnen voeren. Er blijkt niets meer nodig dan een maaltijd, een open blik en een oprecht verlangen de ander te zien. Laat je maar verrassen door de wereld die zich voor je openvouwt.

Bart de Zwaan is medewerker van het Seminarium en onderzoeker voor de JoVo Challenge.