In een eerdere blog, noemde ik al de berichten in de media over de indrukken die uit onderzoek komen van jongeren die meer openstaan voor geloof en religie. Daar wil ik graag verder bij aansluiten. Deze beweging wordt voorzichtig herkent in de praktijk van jeugdwerkers in de kerk. Er is wat in beweging en willen we als kerk ook getuigen zijn van het enorme goede nieuws van Jezus Christus voor de toekomst die voor ons ligt, dan is het noodzaak hierbij aan te sluiten. Ons getuigenis zit in onze eenheid (Joh.17:21). Alle reden dus om dankbaar te zijn met deze beweging om met elkaar dichter naar Christus te groeien.

Maar hoe kunnen we als kerk aansluiten bij deze jongeren die op zoek zijn?

Vanuit de bril van ‘Samen Jong’ willen we kijken naar een gemeente waarin alle generaties samen kunnen optrekken. De eenheid is hierin een belangrijke drijfveer. Alle zes kernwaarden zijn hier een bijdrage aan. Één van de zes kernwaarden is ‘hart voor jongeren hebben’ en daarin lees je over het leren kennen van de jongeren in de gemeente en daarbuiten.

In de praktijk - waarin ik met diverse gemeenten in gesprek ging over Samen Jong - groeide de behoefte bij gemeenten om dan ook echt in gesprek te gaan met de jongeren zelf. Een mooi voorbeeld hiervan is Baptistengemeente Arnhem-Zuid die na de voorbereiding en de avond over Samen Jong tegen mij uitsprak: "volgens mij moeten we eerst maar eens naar de jongeren zelf gaan luisteren." En zo organiseerden zij gesprekken.

Mijn ervaring (en ook mijn doel) is: ga met jongeren in gesprek en je leert niet alleen de jongeren kennen. Je leert ook jezelf kennen. En nog mooier: je leert God kennen.

‘Ik verzeker jullie: als je niet verandert en wordt als een kind, dan zul je het koninkrijk van de hemel zeker niet binnengaan. Wie zichzelf vernedert en wordt als dit kind, die is de grootste in het koninkrijk van de hemel. En wie in mijn naam één zo’n kind ontvangt, die ontvangt Mij. Mat.18:3-5

In gesprek met jongeren

Eigenlijk is waarderende aandacht en interesse de belangrijkste houding in het gesprek¹ . Dan ben je positief uitnodigend en wil je graag alles horen en alles weten en liefst ook meevoelen. En niet alleen wat zij zeggen, maar ook wat ze tussen de regels zeggen, wat hun lichaamstaal zegt en ook wat ze niet zeggen.

Goede vragen doen er ook toe. Open vragen die gericht zijn op waar jongeren veel mee bezig zijn kunnen dan helpen. Zo kom ik aan bij de 3 grote vragen die onze toekomst veranderen. De drie vragen die jongeren bezighouden zijn² . 

• Wie ben ik?
• Wat is mijn plek of waar hoor ik bij? 
• Welk verschil maak ik in mijn omgeving - de wereld? 

Deze vragen worden genoemd in het boek Samen Jong, maar een oplettende lezer zal deze vragen herkennen als drie vragen die verwijzen naar de drie basisbehoeften in de psychologie van Deci & Ryan: autonomie, relatie en competentie. En ook zij zijn niet origineel. De eerste behoeften (autonomie & relatie) gaan verder terug in het onderzoek naar de diepste menselijke drijfveren. En als je de Bijbel vanuit deze vragen leest, dan zal het ook een feest van herkenning kunnen worden. Het zijn dus vragen en verlangens die we allemaal herkennen en daarom zijn het ook vragen die alle generaties met elkaar kunnen verbinden. Daarom is het mijn overtuiging dat het vragen zijn die God ons geeft.

‘…want het is God, Die in u werkt zowel het willen als het werken, naar Zijn welbehagen.’ Fil.2:13 HSV

Praktische uitwerking

 Baptistengemeente Arnhem-Zuid had het verlangen om met jongeren in gesprek te gaan. Zij wilde hiervoor gesprekken organiseren, maar door de corona-beperkingen werden dit interviews die op afstand konden plaatsvinden. Op die manier zijn zij de reis met de jongeren begonnen.

Je kunt deze gesprekken dus op vele manieren organiseren. Dat kan één op één, in groepjes, via de jeugdgroepen en het kan ook via een jeugdraad, zoals sommige kerken dit hebben gedaan. Je hoort het meest van jongeren wanneer je de groepen klein, informeel en overzichtelijk houdt. Veiligheid is dan een belangrijk aandachtspunt. Creëer een veilige ontspannen ruimte voor een open gesprek. Eten en drinken is ook belangrijk. In een gemeente waar ik regelmatig kom, maakte de voorganger hierbij de sfeer met friet en frikandellen.

De drie vragen

Rondom deze drie grote vragen van de jongeren is er veel te vertellen. Misschien is de belangrijkste vraag van veel jongeren op dit moment wel: ‘wie ben ik?’. In de gesprekken met jongeren zul je ontdekken dat de genoemde drie vragen ook sterk met elkaar samenhangen. Vaak merk je ook een verschil in karakter of in leeftijdsfase.

De vraag ‘wie ben ik?’ is in deze tijd een extra ‘uitdaging’ geworden. Er komt veel op onze jongeren af en ze lijken soms 24/7 aan te moeten staan. De smartphone is min of meer met hun lichaam vergroeid. Er is veel ‘contact’ met leeftijdsgenoten en komen de idealen en de voorschriften voor het leven aan de lopende band binnen. Ik wil (of moet) het beste uit mezelf halen, presteren en presenteren. Ik wil (of moet) transparant en autonoom zijn. En in het offline-leven is deze druk niet minder. Leven in de eigen online bubbel kan veel stress geven in het offline contact met mensen buiten deze bubbel. Hoe ga ik een gesprek aan? Heb ik wel de rust en de tijd om de aansluiting in mijzelf te vinden? Kan ik nog de rust vinden? Ben ik niet te veel aan het overleven? Gebrek aan verbinding met wat we belangrijk vinden brengt ons vaak in situaties van extra stress en spanning. De burn-out is voor veel jongeren geen onbekende meer. Filosoof Byung-Chul Han noemt onze samenleving niet voor niets een ‘Burn-out Society’.³ Van het ‘Yes we can!’ lijkt het ‘kunnen’ verandert te zijn in ‘moeten’. Niet meer van binnenuit maar van buitenaf.

De boeken van John Mark Comer (De weg volgen o.a.) proberen hierbij aan te sluiten. Maar ook Life Rules van de EO/CHE probeert de jongeren hierin te ondersteunen. Geen regels die moeten, maar regels die ruimte maken en ons richten op de kern van wie we zijn. Ritmes in de tijd, contemplatie en het houden van stille tijd en Sabbat worden zo weer ‘nieuw leven’ ingeblazen.

Maar laten we niet te snel naar de antwoorden en oplossingen gaan en stil blijven staan bij welke vragen er rondom identiteit zijn bij onze jongeren. Dat vraagt om gesprek met de jongeren zelf. Onderzoek kan ons hierbij helpen, maar altijd vanuit de vraag naar onze jongeren ‘hoe leeft dit bij jou?’. Ik verwijs ook graag naar het boek ‘Goed Nieuws, hoe deel ik dit met jongeren’, waarin veel jongeren zelf aan het woord komen. Wat zijn hun vragen en wat is hun zoektocht door het leven? Hoe definiëren zij zichzelf? Wat maakt hen blij? Wat maakt hen verdrietig of boos? Waar zijn ze goed in? Wat willen ze leren? Waar verlangen ze (echt) naar? Wat is eigen aan hen?

Dit kun je ook doen bij de andere vragen. Bij wie voel je je thuis? Bij wie kun je jezelf zijn? Bij wie hoor je? Wat mis je hierin? Wat zou je hierin zelf graag willen ontvangen?  En… waar ben je dankbaar voor in onze samenleving? Wat vind je moeilijk? Wat is er nodig in deze wereld? Wat wil je daaraan doen in je eigen omgeving? Wat zijn jouw talenten/gaven? Wat heb je daarvoor nodig? Hoe ben je dit aan het leren? Vraag goed door. En stel ten slotte ook vragen wat de gemeente hierin kan betekenen voor hen.

Neem de vragen en antwoorden van alle generaties mee in de gemeente. In de prediking, in de liederen, in de gebeden, in de organisatie, bij de koffie, in de kringen, in de gesprekken. Laat merken dat je naar elkaar luistert en iets doet met wat je van elkaar hoort.

Eigen antwoorden

Het spannende van deze verdieping en van het gesprek met onze jongeren kan zijn dat we zelf ook moeilijk antwoord kunnen vinden op deze vragen. Misschien hollen wij als ‘oudere generatie’ wel net zo hard mee in onze maatschappij, met onze smartphone, onze Netflix-series, de prestatiedruk van onze carrière en al het andere wat ons afleidt van de ‘trage vragen’ en de belangrijke stilte in onszelf.

De filosoof Byung-Chul Han zegt hierover als kritiek op onze samenleving: ‘niet God is dood, de mens aan wie God zich openbaarde, díé is dood!’⁴ en zo wijst hij op een gebrek aan aandacht en stilte die nodig is om tot onszelf en tot God te komen.

En daar hebben we allemaal last van. Misschien zijn we daarom wel bang om dit gesprek met onze jongeren aan te gaan en moeten we eerst onszelf deze vragen stellen.

Dat lijkt me dan een goed begin.

Ik heb deze reis proberen te maken in de laatste jaren en zo geprobeerd om deze vragen met mijn levensverhaal te beantwoorden. De neiging is groot om nu te vertellen wat ik daarin heb ontdekt en hoe belangrijk het is om in Christus te zijn, bij de gemeente te horen en te leven in Gods missie. Maar dat ga ik niet doen. ;) Ik geef graag nog een luisterchallenge mee:

Luisterchallenge:

A. Luister naar jezelf

1. Word je bewust van deze 3 grote vragen. Hoe ben je hier tot nu toe mee bezig? Hoe sluiten ze op elkaar aan? Hoe is de balans?
2. Koester de vragen en houd je persoonlijke antwoorden open. Het is nog ‘work in progress’.
3. Verdiep je in de Bijbel, je omgeving, de samenleving. Wat merk je op m.b.t. deze 3 vragen?
4. Wat zou je willen?
5. Wat zou God hierin willen? Hoe kun je hierin groeien en meer op Jezus gaan lijken?

B. Luister naar anderen

1. Verbind je vanuit deze 3 vragen met de mensen om je heen en vraag of ze dit herkennen.
2. Leg de (voorlopige) antwoorden naast elkaar. Waar zit de herkenning en waar het verschil? Waar kom je God op het spoor?

En wacht dan niet te lang met deze opdracht:

C. Luister naar andere generaties

1. Ga met andere generaties (jongeren voorop) in gesprek over deze 3 vragen (op de manier zoals hierboven A-B)
2. Verken met elkaar hoe je in de gemeente kunt aansluiten bij deze vragen en antwoorden.

Zie de vragen als wegen om samen op reis te gaan. Mijn verlangen hiermee is dat jullie jezelf, elkaar en God meer leren kennen. Laat het me gerust weten! 

Ronald van den Oever is jeugwerkadviseur en regio-coördinator voor Unie-ABC en Docent Jongerenwerkersopleiding voor het Evangelisch College, 

1. H3 Waarderend luisteren, in Goed nieuws, hoe deel je het met jongeren, Sabine van der Heijden, Buijten en Schipperheijn, 2024
2. Deze drie vragen staan in Samen Jong (KokBoekencentrum 2022) en in Goed Nieuws, Kuijvenhoven & Tamminga red., maar worden expliciet onderzocht en beschreven in 3 Big Questions that shapes your future (Kara Powell, etc. Baker Books, 2022)
3. De Vermoeide Samenleving, Byung-Chul Han, Van Gennip, 2013
4. Spreken over God, Byung CHul Han, Van Gennip 2026